Esat (Bülkat) Paşa, Necip Fazıl Kısakürek ve Gayri Resmi Yakın Tarih Ansiklopedisi yazarları, düşmanın Çanakkale’yi tahliyesi sırasında Mustafa Kemal’in Çanakkale’de olduğunu yazıyorlar.
Esat (Bülkat) Paşa:
“(Düşman) iptida (başlangıçta) Anafartalar ve Şimal (Kuzey) gruplarının cephelerinden sessizce ricat ettiler (çekildiler). Yalnız Anafartalar Kumandanının (Mustafa Kemal) ve Şimal Grubu Kumandan Vekilinin (Yakup Şevki) her mevziinde düşmanla sıkı temasları olduğu için onu kaçırmamaları elzem idi (gerekliydi)… İngilizlerin yaptıkları hazırlıkları nasıl oluyor da hissetmediler. Her iki kumandanın gerek istikşafattaki (keşif faaliyetlerindeki) lakaydileri ve gerek düşmanlarını kaçırmak hususundaki gafletleri inkâr edilemez hatalarındandır.”[1] (Oysa Esat Paşa 14 Ekim 1915’te Çanakkale’den ayrılır.[2])
Necip Fazıl Kısakürek:
“Mustafa Kemal, yeni bir saldırıya geçmeden önce Gelibolu Yarımadası düşmanlar tarafından terk edildi.”[3]
Gayri Resmi Yakın Tarih Ansiklopedisi ise, “Peki, düşmanın bu gayet mahir (ustaca) çekilişi sırasında, Anafartalar Kahramanı (Mustafa Kemal) nerede idi?” diye soruyor ve o sırada Çanakkale’de yedek subay adayı olarak bulunan Mahmut Yesari’nin bir yazısına dayanarak, Mustafa Kemal’in tahliye sırasında Çanakkale’de bulunduğunu ileri sürüyor.[4]
Mahmut Yesari, diyor ki:
“Çanakkale harbi bitmişti. Düşmanın bıraktığı ganimetler… erkâna, zabitlere dağıtılmıştı. Anafartalar grubu kumandanı (Mustafa Kemal), kendi payına düşen, daha doğrusu ve en yerinde tabirle kendi ‘kılıcının hakkı’ olanı almadı, daha ihtiyacı olan erkana, zabitlere, küçük zabitlere bağışladı.”[5]
Oysa Mustafa Kemal, tahliye sırasında Çanakkale’de değildir. 10 Aralık 1915’te Çanakkale’den ayrılır, yerine 5. Kolordu Komutanı Fevzi (Çakmak) Paşa getirilir.[6]
Mustafa Kemal, bu konuda şöyle diyor:
“27 Teşrinisaniʼde (10 Aralık 1915) sağlık durumum nedeniyle grubun emir ve kumandasını 5. Kolordu Kumandanı Fevzi (Çakmak) Paşa’ya bırakarak ayrıldım.”[7]
[7] numaralı dipnotta bahsi geçen sözler.
Kadir Mısıroğlu, diyor ki:
“Gerçekten, Çanakkale’deki düşman kuvvetleri, önceleri sadece doksan bin kişi olduğu halde, sonradan dört yüz bin kişiye kadar çıkmıştı… Bu kadar yakın mesafedeki siperler tamamen boşalıncaya kadar bundan habersiz kalan ve muazzam düşman kuvvetlerinin, boğazdaki düşman gemilerine taşınıp yüklenmesini fark edemeyen bir kumanda heyetinin, kahramanlıkla veya en azından kumandanlıkla ne alakası olabilir?”[8]
1) Kadir Mısıroğlu, Mustafa Kemal’in tahliye sırasında Çanakkale’de olmadığını belirtmiyor. Üstte de yazdığımız gibi, Mustafa Kemal, 10 Aralık 1915ʼte Çanakkale’den ayrılır.
2) Kadir Mısıroğlu’nun yazdığı gibi, İngilizlerin o tarihte “dört yüz bin kişi kadar olduğu” doğru değildir. Anafartalar ve Arıburnuʼnda 83.048[9], Seddülbahir’de 35.286 İngiliz bulunuyordu.[10]
KAYNAKLAR:
[1] Esat Paşa’nın Yayınlanmamış Anıları, Cilt 6, sayfa 746’dan aktaran; Sermet Atacanlı, Atatürk ve Çanakkaleʼnin Komutanları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. baskı, İstanbul, 2020, sayfa 70, 71.
Esat Paşa’nın bahsi geçen sözlerini aktaran Sermet Atacanlı, şu yorumu yapıyor:
“Esat Paşa’nın ağır ifadelerle dolu bu eleştirisinin haklı bir tarafı yoktur. Zira, Atatürk cepheden 10 Aralık günü ayrılmıştır. Kuzey Cephesiʼnin tahliyesi ise 18/19 Aralık geceleri tamamlanmıştır. Her ne kadar tahliye operasyonu Kasım sonlarında fiilen başlamışsa da, bunun esas ağırlıklı bölümü 10 Aralıkʼtan sonra yapılmıştır. Üstelik Atatürk, yapmayı planladığı keşif amaçlı taarruzlarına Von Sanders’in onay vermediğini Anafartalar Muharebatına Ait Tarihçe’de açıkça yazmaktadır. Her şekilde, bundan Atatürk’e bir fatura çıkarmanın, duygusal bir tepki ifadesinden öteye geçemeyeceği ortadadır. Öte yandan, tahliye hazırlıklarının nasıl ustaca planlanıp icra edildiği, İngiliz ve Avustralya kaynaklarında en ince ayrıntılarına kadar yazılmıştır. Bölgedeki Türk ve Alman komutanlarının bazıları da bu konudaki anılarını yine ayrıntılı bir biçimde kaleme almışlardır. Tahliye konusundan söz edildiğinde, bunun, sonuç olarak Türklerin başarısızlığından ziyade, Müttefiklerin başarısı olduğunu kabul etmek gerekir. Eğer her şeye rağmen, Türk tarafının bu tahliyeyi zamanında fark edememiş olmasında bir kusurlu aranacak ise, tahliyenin bitiminden 10 gün önce cepheden ayrılmış olan Mustafa Kemalʼin bu bağlamda en sonlarda düşünülmesi gereken kişi olacağı açıktır.” (Sermet Atacanlı, Atatürk ve Çanakkaleʼnin Komutanları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. baskı, İstanbul, 2020, sayfa 71.)
[2] Esat Paşa’nın Yayınlanmamış Anıları, Cilt 6, sayfa 745’ten aktaran; Sermet Atacanlı, Atatürk ve Çanakkaleʼnin Komutanları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. baskı, İstanbul, 2020, sayfa 69; İsmet Görgülü, Çanakkale İlk Günde Biterdi / Mustafa Kemal’in Planı Uygulansaydı, Bilgi Yayınevi, 1. baskı, Ankara, 2008, sayfa 182.
[3] Eski Bir Türk Subayı (Necip Fazıl Kısakürek), Put Adam, (Çeviren: Cemal Gönüldaş), Dârul Hilâfeti’l Aliyye Medresesi, İstanbul, 2019, sayfa 64.
[4] Bünyamin Ateş, Burhan Bozgeyik ve Mustafa Kaplan, Gayri Resmi Yakın Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, Risale Yayınları, İstanbul, 1993, sayfa 138.
[5] Mahmut Yesari, “Korku Bilmiyen Adam”, Tan, 11 İkinci teşrin (Kasım) 1938, sayfa 9.
[6] Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi (04 Haziran 1915 – 09 Ocak 1916), V. Cilt, III. Kitap, Genelkurmay Personel Başkanlığı Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2012, sayfa 456; Türk İstiklâl Harbi’ne Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı, 2. baskı, Ankara, 1989, sayfa 8; Askeri Yönüyle Atatürk, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Atatürk Serisi Yayınları, Ankara, 1981, sayfa 44, 148; Dr. Kemal Arı, Birinci Dünya Savaşı Kronolojisi, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1997, sayfa 191; Fahri Belen, 20. Yüzyılda Osmanlı Devleti, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1973, sayfa 268; Şerafettin Turan, Mustafa Kemal Atatürk / Kendine Özgü Bir Yaşam ve Kişilik, Bilgi Yayınevi, 3. baskı, Ankara, 2017, sayfa 142; Hikmet Bayur, Atatürk Hayatı ve Eseri / Doğumundan Samsun’a Çıkışına Kadar, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 1990, sayfa 102; Hazırlayan: Em. Kur. Alb. Nusret Baycan, Atatürk’ün Nişan ve Madalyaları, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1986, sayfa 5; Celal Erikan, Komutan Atatürk, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. baskı, Ankara, 1972, sayfa 181; Ahmet Yavuz, Başkomutan / Emsalsiz Lider, Kırmızı Kedi Yayınevi, 2. baskı, İstanbul, 2021, sayfa 110; Prof. Dr. Utkan Kocatürk, Doğumundan Ölümüne Kadar Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2. baskı, Ankara, 2007, sayfa 67; Uluğ İğdemir, Atatürk’ün Yaşamı, 1. Cilt, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. baskı, Ankara, 1988, sayfa 76; Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam / Mustafa Kemal, Cilt 1, Remzi Kitabevi, 47. baskı, İstanbul, 2020, sayfa 248; Enver Behnan Şapolyo, Kemal Atatürk ve Milli Mücadele Tarihi, Rafet Zaimler Yayınevi, 3. baskı, İstanbul, 1958, sayfa 154; Prof. Dr. Yücel Özkaya – Prof. Dr. Mehmet Saray – Prof. Dr. Mustafa Balcıoğlu – Doç. Dr. Cezmi Eraslan, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Hayatı, (Hazırlayan: Hüseyin Tosun), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2003, sayfa 91; Fahri Çeliker, “Çanakkale ve Mustafa Kemal”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt III, Temmuz 1987, Sayı 9, sayfa 654; Süleyman Külçe, Mareşal Fevzi Çakmak / Askeri, Hususi Hayatı, Birinci Kitap, Ahmet Halit Yaşaroğlu Kitapçılık, 2. baskı, İstanbul, 1953, sayfa 71; Erol Mütercimler, Fikrimizin Rehberi / Gazi Mustafa Kemal, Alfa Yayınları, 8. baskı, İstanbul, 2010, sayfa 328; Sadi Borak, Atatürk, Başak Kitabevi, İstanbul, 1973, sayfa 137.
[7] Atatürk’ün Bütün Eserleri, Cilt 1, Kaynak Yayınları, 1. baskı, İstanbul, 1998, sayfa 458; Askeri Yönüyle Atatürk, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Atatürk Serisi Yayınları, Ankara, 1981, sayfa 44; Şerafettin Turan, Mustafa Kemal Atatürk / Kendine Özgü Bir Yaşam ve Kişilik, Bilgi Yayınevi, 3. baskı, Ankara, 2017, sayfa 142.
[8] Kadir Mısıroğlu, Lozan / Zafer mi Hezimet mi, 1. Cilt, Sebil Yayınevi, 4. baskı, İstanbul, 2009, sayfa 226.
[9] Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi (04 Haziran 1915 – 09 Ocak 1916), V. Cilt, III. Kitap, Genelkurmay Personel Başkanlığı Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2012, sayfa 455.
[10] Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi (04 Haziran 1915 – 09 Ocak 1916), V. Cilt, III. Kitap, Genelkurmay Personel Başkanlığı Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2012, sayfa 461.
Volkan Aksoy
Bir Cevap Yazın